Wat is agressie,
waar komt het vandaan?

De vraag “Wat is agressie, en waar komt het vandaan?” is een belangrijke eerste stap om met agressie in de zorg om te leren gaan.

Agressie stamt af van het Latijnse woord agressus en betekent: ergens op af gaan. Aansluitend daaraan is agressie vooral levensenergie, nodig om jezelf te kunnen verweren. Het zorgt voor effectieve communicatie en effectief handelen.

In die zin is agressie nuttig, doelgericht en preventief van aard. Het is nodig om situaties in goede banen te leiden.

We gebruiken agressie bijvoorbeeld doelgericht in de sport, waarbij we onszelf voor een wedstrijd lekker kunnen opladen om daarmee tot de beste resultaten te komen. Anderzijds gebruiken we de sport om onszelf juist te ontladen en onze agressie te kanaliseren.

Agressie als functie

Wanneer je je afvraagt wat agressie is en waar het vandaan komt, kom je bij de vraag uit welk nut agressie heeft. Agressie heeft de functie om onszelf en onze dierbaren te kunnen beschermen tegen aanvallen van buitenaf.

Een goed voorbeeld is een moeder die haar kind wil beschermen op het moment dat deze in een gevaarlijke situatie terecht dreigt te komen. Dan zie je bij de moeder een hele instinctieve reactie: zij springt bijvoorbeeld in het vuur om haar kind te beschermen tegen het vermeende gevaar. Dat gebeurt nog voor zij nadenkt.

Niet alleen positief

Agressie wordt negatief, wanneer agressie het doel, namelijk effectief beschermen, niet meer dient. Meestal is er dan sprake van destructiviteit: het brengt schade toe of breekt iets af.

Wat agressie is en waar het vandaan komt, is deels vanuit de biologie uit te leggen. Het heeft te maken met hoe het menselijk brein functioneert.

De onderzoeker, fysicus en neurowetenschapper Paul McLean, ontdekte in de jaren ’50 dat wij beschikken over 3 soorten breinen, met elk hun eigen functie:

  1. Het Reptielenbrein. Dit is ons oudste en meest primitieve brein. Het heeft als functie overleving en verdediging. Het regelt onze lichaamsfuncties zoals hartslag, ademhaling, temperatuur en bloedsomloop en overlevingsfuncties als slaap, voeding en vocht. Ook regelt het onze automatische verdediging en seksuele respons. Het reptielenbrein denkt niet na en onthoudt niet. Het reageert primitief op externe prikkels.
  2. Het Limbisch brein. Dit brein zorgt ervoor dat we kleur geven aan gebeurtenissen en plezier beleven aan voeding, seks, etcetera. Door dit brein zijn we in staat onze emoties uit te drukken en liefde te voelen. Omdat dit brein deze gebeurtenissen kan onthouden, herhalen we doorgaans dingen waar we plezier aan beleven en vermijden we onplezierige dingen.
  3. De Neocortex. Dit is ons jongste brein en zorgt voor kennis en creativiteit. Ons vermogen om te leren, het gebruiken van taal en het logisch kunnen denken wordt door dit brein geregeld.

Deze 3 breinen werken samen. Afhankelijk van de situatie, domineren zij elkaar.

In een gewone ontspannen situatie domineert de neocortex. Het logisch en redelijk denken staat op de voorgrond.

In geval van gevaar, neemt het reptielenbrein het onmiddellijk over. Agressie en verdedigingsgedrag staan dan op de voorgrond.

Dat is ook de reden waarom het niet mogelijk is om tijdens een ruzie een redelijk gesprek met elkaar te voeren. Er is eerst iets anders nodig om dat voor elkaar te krijgen.

Het voorkomen van destructieve agressie

Onderzoek van Timothy Leary heeft aangetoond dat agressief gedrag basaal altijd tegen-agressief gedrag oproept. Ook in de zorg gebeurt dit natuurlijk.

Wij geven medewerkers een tool in handen om in agressieve situaties juist de regie te bewaren. 

Bij Agressie in de Zorg trainen we hulpverleners in een zachte benadering. Door een combinatie van kennis, een pro actieve benadering en een zachte opstelling kan de lont snel uit het vat gehaald worden.


Keer terug van Wat is agressie naar Agressie in de zorg

Ik ben Rina van der Meulen, eigenaar en trainer van Agressie in de Zorg. Samen met een team van enthousiaste trainers en acteurs maken we graag kennis met de individuele vraag die er bij u ligt. 

Onze trainingen zijn vanaf September 2017 geaccrediteerd bij V&V Nederland!